Kino klub Split

Pretraživač

Newsletter

Home

Linkovi

Korisnici

Log In

Projekcija: Mani Kaul – Mati Manas (1985)

U petak 03. studenoga s početkom u 20.30 h možete prisustvovati prvoj projekciji iz trotjednog ciklusa Indian Voodoo Cinema. Radi se o filmu Mati Manas (The Mind of Clay – Glinena svijest; 1985), remek djelu moderne indijske nezavisne kinematografije. Indijska “voodoo kinematogafija” kao opetovano tumačena „filmska religijska praksa“, napredno „garnirana“ magijskim atrakcijama, utabala je put specifično kodiranim filmovima na tragu magičnog realizma za koje se može reći kako su vremenom postali vrijedan dio globalne kulturne baštine u situaciji u kojoj je jedina alternativa indijske kinematografije bila potonuće u šareno egzotično komercijalno blato intelektualno plitke likovne depresije. Projekcije petkom u Kino klubu Split edukativnog su karaktera, organizirane za članove i sve koji žele prisustvovati. Ulaz je besplatan, svi su dobrodošli…

 

Indian Voodoo Cinema

Indijska kinematografska mašinerija recentno proizvede preko 1500 filmova godišnje. Bollywoodski (grad Bombay je produkcijski kaptol) filmski komercijalni eksport predstavlja, u prosjeku, nešto manje od trećine profesionalnih, administativno zavedenih radova u odnosu na prethodno navedeni impresivni anualni skor. Ostatak produkcije raspoznatljiv je kao tzv. Indywood, a pod ovom nezgrapno sročenom egidom podrazumijeva se proizvodnja na širem indijskom teritoriju, donekle lišena komercijalnih naznaka, bliža određenju filma kao umjetničke prakse, te često autorski konfrotirana s mainstreamom i prilično nezavisna. Dok američka i europska publika uglavnom favorizira bollywoodske hitove, indywoodski radovi postižu relativne uspjehe na tržištima srednjoistočne Azije i istočne Afrike. Konvencionalni indijski film od samih je začetaka temeljito definiran i specifičnom religijskom obligacijom, jer je poznato kako se (tradicionalno) napredne kulturne prakse u Indiji razvijaju na temelju nedokučivog religijskog multipliciranja konfliktne vjerske obrednosti što iznova iritira nove koncepte uhodavanja konvencija društvenog opstanka u prethodno specifično dividiranom kontekstu. Pionir indijske kinematografije Dadasaheb Phalke (1870 – 1944) često je isticao kako je za trasiranje njegove karijere najzaslužnija činjenica bila nazočenje projekciji filma From the Manger to the Cross or Jesus of Nazareth (Od jasli do križa ili Isus Nazarećanin; 1912) u režiji eponimnog američkog „kršćanskog redatelja“ iz perioda nijemog filma Sidneya Olcotta (1873–1949). Prve naznake alterniranja filmske proizvodnje u pravcu degradiranja religijskog ishodišta indijske kinematografije pedesetih je godina prošlog stoljeća dao pokret u kulturi poznat kao Parallel cinema. Prethodio je francuskom i japanskom novom valu, a po pitanju filmske estetike bio je blizak talijanskom neorealizmu. Temeljna ideološka odrednica bila mu je razgradnja tradicijskih društvenih matrica u pravcu tumačenja statusa quo u državi koja se tada kao i danas činila posve imunom na sekularizacijske procese. Značajniji autori u okviru pokreta bili su Satyajit Ray, Mrinal Sen, Ritwik Ghatak i Tapan Sinha. Do sedamdesetih godina prošlog stoljeća parallel cinema trend razvio se u ono što aktualno raspoznajemo kao indijsku art kinematografiju, a rani eksponenti (moglo bi se reći druge generacije) bili su, između ostalih, Shyam Benegal, Mani Kaul, Rajinder Singh Bedi, Kantilal Rathod i Govind Nihalani. Unutar zadanog vremenskog isječka moguće je razmotriti i tzv. kinematogafski voodoo trend na koji referiramo ovim ciklusom projekcija u organizaciji Kino kluba Split. Iako ishodišno vezan za širi afrički prostor voodoo koncept u kulturi u Indiji je, zbog izmještanja iz primordijalno – tribalnog u strogi religijski društveni okvir, postao relevantan pokretač kreativnih energija i model svakodnevne deduktivne primjene kognitivne obmane poznate kao Deus ex machina. U modernom vremenu, ali i u „zaostalom“ kulturnom modulu u kojem je slijediti tradicionalnu (purificirano vjersku) logiku odnosa prijetilo prkosom prema zdravom razumu, obrat prema voodoo ishodištima predstavljao je donekle paradoksalni kreativni refresh filmskim autorima, a može se reći i kako je fundirao svojevrsni trend – koncept u umjetnosti općenito na indijskom teritoriju. Opetovano tumačena „filmska religijska praksa“, ali napredno „garnirana“ magijskim atrakcijama, utabala je put specifično kodiranim filmovima na tragu magičnog realizma za koje se može reći kako su vremenom postali vrijedan dio globalne kulturne baštine u situaciji u kojoj je jedina alternativa indijske kinematografije bila potonuće u šareno egzotično komercijalno blato intelektualno plitke likovne depresije. Ne treba čuditi ni dobar odjek na zapadu, posebice uzme li se u obzir kako je voodoo ishodišno moguće definirati kao specifični konceptualni bastard ranoreligijskih afričkih praksi poznatih kao Yoruba i Fon s donekle raspoznatljivom teksturom primarne kršćanske matrice oko koje se i danas vode institucionalne dvojbe, što predstavlja specifičnu atrakciju čak i kod konzervativnije publike sklone atraktivnim filmskim eskatološkim paradoksima. Crnomagijski zaziv kardinalni je argument Institucije, a grnčarija i simbolizam krpene lutke estetske su univerzalije nalik ružićastim plamencima kada je, primjerice, radikalno kontrapunktni trash kulturni koncept u pitanju. Važno je naglasiti kako voodoo tradicije na indijskom teritoriju ipak nisu vjerski mainstream fenomen, dapače – predstavljaju svojevrsnu avangardu na rubu sankcija i razglabanja o ekscesima u kulturi, a značajniji udio u obrednosti naroda čine na područjima Zapadnog Bengala, Odishe (Orissa), te među plemenima na teritoriji srednjoindijske savezne države Chhattisgarh. Iako smo ovim ciklusom objedinili relativno recentnije filmove (relativno s obzirom na dugogodišnju praksu čiji su izdanci moderne u pitanju) važno je napomenuti kako bi se fenomenološki root, kada bi proces sustavnijeg strukovnog analiziranja nepreglednog filmskog taloga bio u pitanju, morao tražiti upravo u primarno naznačenom periodu procvata Parallel cinema pokreta. Ključni rad svakako bi predstavljao film (trosatni ep) Awaara (The Vagabond – Skitnica; 1951) redatelja Raj Kapoora (1924 – 1988), jednog od najinfluentnijih glumaca i redatelja u povijesti indijske kinematografije. U ovom pregledu, unatoč transparentnim voodoo referencama i dalekosežnom međunarodnom utjecaju, filmovi nalik naznačenom uratku izostavljeni su zbog moguće zamjerke iz domene razaznavanja „komercijalnog konfekcijskog štofa“ (neovisno o objektivnoj kvaliteti), što se kosi s programskim načelom Kino kluba Split kojem je težište zacrtano primarnim refleksijama na fenomen filmske avangade. Slijedom svega do sada navedenog ciklus Indian Voodoo Cinema objedinjuje filmove:

03.11.2017. Mani Kaul – Mati Manas (1985)

10.11.2017. Shyam & Tulsi Ramsay – Bandh Darwaza (1990)

17.11.2017. Satyajit Ray – Joi Baba Felunath (1978)  

 

Mani Kaul – Mati Manas

Mani Kaul (1944 – 2011) bio je kashmirsko – panditski redatelj hindi filmova. Studirao je na Indijskom institutu za film i televiziju (New Delhi – Pune) pod mentorstvom klasičnog majstora Ritwika Ghataka (1925 – 1976), autora najzaslužnijeg za postuliranje temeljnih odrednica pokreta Parallel cinema. Karijeru je trasirao filmom Uski roti (His Daily Bread – Njegov kruh svagdanji; 1969 – 1970) za koji je nagrađen prestižnom nacionalnom nagradom kritike na indijskom Filmfare festivalu koji je prije nekoliko godina ušao u šesto desetljeće održavanja. Film Uski roti analitičari indijske kinematografije tretiraju kao pionirski uradak vezan uz trend koji je globalno raspoznatljiv kao Indijski novi val iz perioda sedamdesetih godina prošlog stoljeća. Tehnika, forma i naativna struktura koju je nametnuo Kaul postale su temeljne odrednice suvremene indijske art produkcije oslonjene na iskustva i eksperimente iz domene filmske avangarde. Fantastični realizam i pridružene mu voodoo elemente u svoje filmove dramaturško – produkcijski je integrirao nakon što mu je omogućeno da snima u kolor tehnici početkom sedamdesetih godina prošlog stoljeća, a najznačajniji rad iz tog perioda mu je film Duvidha (In Two Minds – Sinhrono: 1973 – 1975), utemeljen na noveli indijskog moderniste Vijaydana Dethae (1926 – 2013) koja tematizira supranaturalni koncept odnosa mladenke nasljednika bogatog trgovca s nedefiniranim stvorom koji se manifestira kao duh emocionalne obmane. Mani Kaul bio je jedan od suosnivača Yukt Film Co-operative unije (indijske unije filmskih tehničara) i izuzetno cijenjen inovator na polju sedme umjetnosti. Može se kazati kako je materijalna ostavština Yukt Film autora temeljni arhivski fenomen unutar šireg konteksta ukupne indijske filmske avangade. Posljednjih godina života Mani Kaul podučavao je indijsku muziku u Nizozemskoj, te obnašao funkciju kreativnog direktora tzv. Filmske kuće pri institutu Osian – privatnom ekspertnom umjetničkom centru u Mumbaiu. Mati Manas (The Mind of Clay – Glinena svijest; 1985) multilinearno je montiran doku – fikcijski film utemeljen na potrebi za specifičnom autorskom crossover transpozicijom u okvirima temeljne konvencionalne sistematizacije. Kaul je tijekom premijernih projekcija tumačio kako mu je namjera bila uspostaviti težište između dviju diferencijalno konfrotiranih koncepcija filmskog stvaralaštva kako bi prouzrokovao efekt svojevrsne „izvanfikcijske realnosti“. Mati Manas dramaturški dekonstruira kompleksne kulturne superstrukture (mitove, rituale i tome slično) oslanjajući se bazično na tradicionalni zanat grnčarenja – modeliranja gline, jedan od najstarijih kreativnih poriva u povijesti čovječanstva. Od početnih kadrova kojima dominiraju muzejski eksponati izvedeni u terakoti i patinirani protokom vremena, prema eksterijerima srednjoindijskih pustara na kojima svakodnevica protiče u autentičnom, nepromijenjenom ozračju karakterističnom za ishodište jedne od najdugovječnijih civilizacija, film Mati Manas fantastična je posveta sublimnom i nedokučivom ritualu (jednom od središnjih u voodoo običajnosti) čija je primarna materijalizacija naizgled posve priprosti objekt, u dalmatinskom žagonu poznat kao pot – predmet koji nužno asocira na vodu koju goli dlanovi nisu mogli prebaciti s izvora, a istovremeno je i primarni simbol predreligijskog koncepta kreacije kojim se tumačilo ritam života i njegovo osipanje u nedokučivoj prolaznosti vremena. Tijekom snimanja filma Mani Kaul se, u društvu dvadesetak članova tima, vozio rasklimanim turističkim autobusom obilazeći atraktivne autentične lokacije na teritoriji sjeverne Indije, te stupao u kontakt s bizarnim grupama grnčara koji su u relativnoj izolaciji ovaj stari zanat nesvjesno izdigli do obredno – kohezivnog socijalnog konteksta jednakom silinom iracionalne naturalizacije koja blokira konflikte kao i njihovi predci preko dvije i po tisuće godina ranije. „Htio sam razotkriti njihovu muku u kontekstu odnosa s glinom povezujući je s mojom mukom po pitanju racionalizacije odnosa s filmom“ – komentirao je tijekom premijernih prikazivanja. Antropološki, preciznijim isčitavanjem filmske materije, razvidno je kako na ritualu i kultu obrednosti oblikovanja gline (osim naznačene rane religioznosti) umnogome počiva i koncept dominacije patrijarhata u kulturi, kao i prvobitno redefiniranje pastoralnog u agrarni socijalni sistem. Kaulov lirski intimizam u tretmanu filmske materije rezultirao je poetskim uratkom za koji se može kazati i kako predstavlja njegov najuspjeliji uradak u kontekstu cjelokupne karijere. Kao „kruti pjesnik filma“ kako su ga povremeno markirali kritičari „uspio je“ u naknadnoj, posthumnoj strukovnoj komparaciji, referentno se pridružiti autorima poput Ozua i Bressona, i to ponajprije zahvaljujući ovom remek djelu iz specifične domene artističkog tumačenja kontemplativnog egzistencijalnog otpora (smrti).

Trajanje: 91 minuta

Država: Indija

Jezik: hindi (engleski titlovi)

Tehnika: kolor

 

Darko Duilo